Chế độ hủy bỏ quyền vĩnh trú tại Nhật là gì? Có hiệu lực từ tháng 4/2027: ai thuộc diện áp dụng, ai không

※ Bài viết này dựa trên pháp luật Nhật Bản và các tài liệu do Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và cư trú (ISA) công bố, tính đến ngày 9/10/2026.

Chế độ hủy bỏ quyền vĩnh trú (hủy bỏ tư cách cư trú "Người vĩnh trú" – 永住者) sẽ bắt đầu từ ngày 1/4/2027. Có 3 trường hợp thuộc diện áp dụng: cố ý không nộp thuế hoặc phí bảo hiểm xã hội, không thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến Thẻ cư trú, và bị phạt tù (拘禁刑) vì một số tội phạm nhất định.

Tuy nhiên, kể cả khi thuộc một trong các trường hợp này, về nguyên tắc sẽ không phải là "hủy bỏ" mà là thay đổi theo thẩm quyền sang một tư cách cư trú khác, chẳng hạn Người định trú (定住者). Dựa trên bản Hướng dẫn mà ISA công bố ngày 1/10/2026, bài viết này giải thích ai thuộc diện áp dụng, ai không, và những việc có thể chuẩn bị ngay từ bây giờ.

Mục lục

Chế độ bắt đầu từ khi nào
3 trường hợp thuộc diện áp dụng
Các trường hợp không thuộc diện áp dụng
Nếu thuộc diện áp dụng thì sẽ ra sao
Cục nắm được thông tin bằng cách nào
3 việc có thể chuẩn bị ngay từ bây giờ
Câu hỏi thường gặp
Tóm tắt
Tài liệu tham khảo

Chế độ bắt đầu từ khi nào

Chế độ này bắt đầu từ ngày 1/4/2027. Căn cứ là Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận người tị nạn sửa đổi (入管法), được thông qua vào tháng 6/2024 (Luật số 60 năm 2024).

"Hướng dẫn về hủy bỏ tư cách cư trú 'Người vĩnh trú'" (永住者の在留資格の取消しに関するガイドライン), tức văn bản định hướng cho việc áp dụng chế độ, đã được ISA công bố ngày 1/10/2026. Hướng dẫn nêu rõ, kèm ví dụ, trường hợp nào thuộc diện áp dụng và trường hợp nào không.

Quyền vĩnh trú (tư cách cư trú "Người vĩnh trú") không có thủ tục gia hạn thời gian cư trú. Vì vậy, kể cả khi một người không còn nộp thuế sau khi được cấp phép, Cục hầu như không có dịp nào để kiểm tra. Chế độ lần này được đặt ra để giải quyết điểm đó.

Nguồn: Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và cư trú, "Về bản Hướng dẫn về hủy bỏ tư cách cư trú "Người vĩnh trú"" (tiếng Nhật)

3 trường hợp thuộc diện áp dụng

Lý do hủy bỏ (取消事由) mới được đặt ra gồm 3 trường hợp sau đây.

1. Cố ý không nộp thuế, phí bảo hiểm xã hội

Đây là trường hợp biết mình có nghĩa vụ nộp nhưng vẫn chủ ý không nộp. Theo Hướng dẫn, trường hợp này được áp dụng khi xét đến thu nhập và tài sản, số lần, số tiền và thời gian nợ quá hạn (quá hạn mà chưa nộp), cũng như hoàn cảnh dẫn đến việc nợ, mà thấy rõ ràng là người đó không có ý định nộp. Không có một mức chung nào về số tiền hay thời gian.

Các ví dụ được nêu là thuộc diện áp dụng

Nợ quá hạn trong thời gian dài, chuyển chỗ ở mà không khai báo nên không rõ đang ở đâu
Nhiều lần bị nhắc nộp hoặc bị kê biên tài sản mà vẫn không tỏ ý định nộp
Nhiều lần không giữ cam kết nộp theo từng đợt hoặc hoãn nộp
Bị tuyên bản án kết tội vì trốn thuế hoặc hành vi tương tự
Che giấu tài sản để tránh bị kê biên

Đối tượng là các loại thuế như thuế thu nhập, thuế cư trú, thuế pháp nhân, thuế tài sản cố định, và phí bảo hiểm sức khỏe, phí bảo hiểm hưu trí. Với người thực chất tham gia điều hành công ty, việc cố ý không nộp thuế hoặc phí bảo hiểm xã hội của pháp nhân cũng có thể thuộc trường hợp này.

2. Không thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến Thẻ cư trú

Đối tượng là những nghĩa vụ theo Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận người tị nạn mà có quy định hình phạt. Hướng dẫn nêu các nghĩa vụ như luôn đem theo và xuất trình Thẻ cư trú, gia hạn thời hạn có hiệu lực của Thẻ cư trú, xin cấp lại Thẻ cư trú khi làm mất.

Việc vi phạm các nghĩa vụ này, kể cả do sơ suất (vô ý), vẫn thuộc lý do hủy bỏ. Tuy nhiên, Hướng dẫn ghi rõ rằng không dự kiến hủy bỏ chỉ vì một lần không thực hiện, chẳng hạn quên gia hạn hoặc không đem theo thẻ.

3. Bị phạt tù vì một số tội phạm nhất định

Đây là trường hợp bị phạt tù vì những tội được pháp luật quy định, như giết người, cố ý gây thương tích, cướp tài sản, trộm cắp, lừa đảo, cưỡng đoạt tài sản, lái xe nguy hiểm gây chết người hoặc thương tích. Tất cả đều là tội phạm cố ý. Thời hạn của hình phạt không được xét đến, và trường hợp được hưởng án treo cũng được tính.

Nguồn: Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và cư trú, "Hướng dẫn về hủy bỏ tư cách cư trú "Người vĩnh trú"" (tiếng Nhật), Phần 2

Các trường hợp không thuộc diện áp dụng

Trường hợp không nộp được vì lý do bất đắc dĩ và tai nạn giao thông do vô ý không thuộc diện áp dụng. Bảng dưới đây tóm tắt nội dung được ghi trong Hướng dẫn và phần Hỏi đáp của ISA.

Tình huống	Cách xử lý
Không nộp được vì bệnh tật, thiên tai, thất nghiệp	Không thuộc diện áp dụng (việc kinh doanh sa sút, là nạn nhân của bạo lực gia đình (DV), nghỉ việc vì bị quấy rối cũng được nêu làm ví dụ)
Đang nộp theo từng đợt hoặc đã được hoãn nộp	Không thuộc diện áp dụng
Tiền đã bị trừ vào lương nhưng công ty không nộp	Không thuộc diện áp dụng (không phải trách nhiệm của bản thân người đó)
Lái xe vô ý gây chết người hoặc thương tích (tai nạn giao thông)	Không nằm trong trường hợp thứ 3 "một số tội phạm nhất định"
Chỉ bị phạt tiền, hoặc bị xử phạt vì vi phạm Luật Giao thông đường bộ (道路交通法)	Không thuộc trường hợp thứ 3 "một số tội phạm nhất định"

Có một điểm cần lưu ý. "Chỉ bị phạt tiền thì không thuộc diện áp dụng" là điều chỉ đúng với trường hợp thứ 3. Người bị tuyên bản án kết tội vì trốn thuế hoặc hành vi tương tự được coi là thuộc trường hợp thứ 1 "cố ý không nộp". Hướng dẫn cũng nêu trường hợp này trong các ví dụ dẫn đến hủy bỏ.

Nguồn: Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và cư trú, "Hướng dẫn về hủy bỏ tư cách cư trú "Người vĩnh trú"" (tiếng Nhật), Phần 2; "Hỏi đáp về việc hoàn thiện chế độ cấp phép vĩnh trú" (tiếng Nhật)

Nếu thuộc diện áp dụng thì sẽ ra sao

Kể cả khi thuộc lý do hủy bỏ, về nguyên tắc sẽ không phải là hủy bỏ mà là thay đổi sang tư cách cư trú khác theo thẩm quyền. Trong hầu hết các trường hợp, dự kiến sẽ là thay đổi sang "Người định trú". Sau khi thay đổi, nếu đáp ứng điều kiện cấp phép vĩnh trú thì cũng có thể được cấp phép vĩnh trú (永住許可) một lần nữa.

Việc hủy bỏ trên thực tế chỉ giới hạn ở trường hợp được đánh giá là "việc tiếp tục cư trú tại Nhật Bản là không thích hợp" (引き続き日本に在留することが適当でない). Ví dụ: lời nói và hành vi của người đó cho thấy rõ là sau này cũng không có ý định nộp thuế; người đó bị kết tội vì trốn thuế hoặc hành vi tương tự; người đó đã có tiền án phạt tù sau khi được cấp phép vĩnh trú và lại bị phạt tù vì một tội thuộc nhóm tội phạm nhất định nêu trên.

Trình tự cho đến khi có quyết định

Cục điều tra sự việc
Đương sự nhận được "Thông báo nghe ý kiến" (意見聴取通知書) (trong đó ghi ngày giờ, địa điểm và sự việc được coi là nguyên nhân)
Vào ngày được chỉ định, đương sự hoặc người đại diện trình bày ý kiến và nộp chứng cứ
Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định thay đổi tư cách cư trú theo thẩm quyền hay hủy bỏ

Tư cách cư trú không bị hủy bỏ đột ngột vào một ngày nào đó. Lý do bất đắc dĩ sẽ được trình bày ở bước 3, kèm theo tài liệu. Nếu không tham gia buổi nghe ý kiến mà không có lý do chính đáng, có thể sẽ bị quyết định mà không qua nghe ý kiến, vì vậy khi nhận được thông báo, xin đừng bỏ mặc.

Tư cách cư trú của người trong gia đình

Chỉ bản thân đương sự thuộc diện áp dụng. Tư cách cư trú của vợ/chồng hoặc con không bị thay đổi với lý do là người trong gia đình.

Tuy nhiên, nếu vợ/chồng có tư cách cư trú "Vợ/chồng/con của người vĩnh trú" (永住者の配偶者等), thì khi đương sự không còn là Người vĩnh trú, cơ sở của tư cách đó không còn nữa, nên sẽ cần thay đổi sang Người định trú hoặc tư cách cư trú khác.

Nguồn: Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và cư trú, "Hỏi đáp về việc hoàn thiện chế độ cấp phép vĩnh trú" (tiếng Nhật), Q12 đến Q15; "Hướng dẫn về hủy bỏ tư cách cư trú "Người vĩnh trú"" (tiếng Nhật), Phần 4; Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận người tị nạn, Điều 22-4

Cục nắm được thông tin bằng cách nào

Điểm khởi đầu là việc công chức của nhà nước hoặc chính quyền địa phương thông báo cho Cục. Lần sửa đổi này đã đặt ra quy định cho phép công chức thông báo cho Cục khi, trong quá trình làm việc, họ biết được người nước ngoài có vẻ thuộc lý do hủy bỏ.

Việc thông báo không phải là nghĩa vụ. Hướng dẫn nêu ví dụ là trường hợp trong quá trình thu thuế, dù đã nhắc nộp nhiều lần, dù đã kê biên tài sản, vẫn không thấy người đó có ý định nộp.

Phần Hỏi đáp của ISA cho biết không dự kiến việc một người bị thông báo cho Cục chỉ vì đã đến cơ quan hành chính để xin tư vấn về việc nộp. Khi khó nộp, đừng bỏ mặc mà hãy đến quầy tiếp nhận để trao đổi về việc nộp theo từng đợt hoặc hoãn nộp; làm như vậy rốt cuộc cũng là để bảo vệ chính mình.

Nguồn: Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và cư trú, "Hỏi đáp về việc hoàn thiện chế độ cấp phép vĩnh trú" (tiếng Nhật), Q16; "Hướng dẫn về hủy bỏ tư cách cư trú "Người vĩnh trú"" (tiếng Nhật), Phần 3

3 việc có thể chuẩn bị ngay từ bây giờ

Trước khi chế độ có hiệu lực thi hành, có 3 điều nên kiểm tra: việc nộp thuế và phí bảo hiểm, Thẻ cư trú, và giấy tờ ghi lại sự việc.

Kiểm tra xem có khoản thuế, phí bảo hiểm nào chưa nộp không. Nếu từng có thời gian phải tự mình nộp (cách thu thông thường, 普通徴収), hãy kiểm tra tình trạng nộp: thuế cư trú và Bảo hiểm sức khỏe quốc dân tại quầy tiếp nhận của cơ quan hành chính xã, phường, quận, thành phố; Hưu trí quốc dân (国民年金) tại Văn phòng Lương hưu (年金事務所) hoặc trên Nenkin Net (ねんきんネット). Những khoản cố ý không nộp sau khi được cấp phép vĩnh trú và trước khi chế độ có hiệu lực thi hành cũng có thể thuộc diện áp dụng nếu được phát hiện sau khi chế độ có hiệu lực.
Kiểm tra thời hạn có hiệu lực của Thẻ cư trú. Có thể xin gia hạn từ 3 tháng trước ngày hết hạn. Cũng nên xem lại việc khai báo địa chỉ cư trú (住居地の届出) khi chuyển nhà.
Giữ lại giấy tờ ghi lại hoàn cảnh khiến bạn không nộp được. Ví dụ: giấy chẩn đoán của bác sĩ, Phiếu thôi việc (離職票), bản lưu đơn xin miễn trừ đóng phí bảo hiểm hưu trí, thông báo quyết định về việc nộp theo từng đợt hoặc hoãn nộp.

Câu hỏi thường gặp

Khoản chưa nộp trước khi chế độ có hiệu lực có thuộc diện áp dụng không?

Có thể thuộc diện áp dụng. Theo Hướng dẫn, việc cố ý không nộp trong khoảng thời gian từ sau khi được cấp phép vĩnh trú đến trước khi chế độ có hiệu lực thi hành, nếu được phát hiện sau khi chế độ có hiệu lực, cũng thuộc lý do hủy bỏ. Tuy nhiên, không phải chỉ dựa vào tình hình tại một thời điểm trước khi chế độ có hiệu lực mà hủy bỏ ngay; việc quyết định còn xét cả tình trạng nộp sau đó.

Gây tai nạn giao thông thì có mất quyền vĩnh trú không?

Tai nạn do vô ý (lái xe vô ý gây chết người hoặc thương tích) không thuộc diện áp dụng. Trường hợp thuộc diện áp dụng là bị phạt tù vì tội phạm cố ý, chẳng hạn lái xe nguy hiểm gây chết người hoặc thương tích.

Sống ở nước ngoài lâu thì có bị hủy bỏ không?

Việc ở nước ngoài không nằm trong 3 lý do hủy bỏ lần này. Tuy nhiên, ngoài chuyện hủy bỏ, bạn cần chú ý đến thời hạn của giấy phép tái nhập cảnh. Nếu xuất cảnh bằng giấy phép tái nhập cảnh đặc biệt (みなし再入国許可), thời hạn có hiệu lực là 1 năm kể từ khi xuất cảnh.

Tóm tắt

Chế độ hủy bỏ quyền vĩnh trú bắt đầu từ ngày 1/4/2027, và có 3 trường hợp thuộc diện áp dụng: "cố ý không nộp", "vi phạm nghĩa vụ liên quan đến Thẻ cư trú" và "bị phạt tù vì một số tội phạm nhất định". Kể cả khi thuộc diện áp dụng, về nguyên tắc là thay đổi theo thẩm quyền sang Người định trú hoặc tư cách cư trú khác, và trước khi có quyết định, đương sự có cơ hội trình bày ý kiến.

Trước hết, bạn nên kiểm tra tình trạng nộp thuế, phí bảo hiểm và thời hạn có hiệu lực của Thẻ cư trú để yên tâm hơn.

Tài liệu tham khảo

Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và cư trú, "Hướng dẫn về hủy bỏ tư cách cư trú "Người vĩnh trú"" (tiếng Nhật; tháng 10/2026)
Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và cư trú, "Về bản Hướng dẫn về hủy bỏ tư cách cư trú "Người vĩnh trú"" (tiếng Nhật)
Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và cư trú, "Hỏi đáp về việc hoàn thiện chế độ cấp phép vĩnh trú" (tiếng Nhật)
Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận người tị nạn, Điều 22-4, Điều 22-6 và Điều 62-2